Soczewki kontaktowe

Dość często słyszy się o używaniu zamiennie nazwy „szkła kontaktowe” i „soczewki kontaktowe”. Niestety jest to błędne zestawienie i wynika najprawdopodobniej z ludzkiej niewiedzy lub z przyzwyczajenia językowego, ale na pewno nie ze stanu faktycznego. Współczesne soczewki kontaktowe wykonane są z delikatnego materiału, który łatwo przepuszcza tlen, co umożliwia prawidłowe oddychanie komórek rogówki. Dlatego też materiałem z którego wykonana jest soczewka kontaktowa nie jest szkło.

Najpopularniejsze na rynku są soczewki miękkie tzw. hydrożelowe z konstrukcją przypominającą gąbkę, z dużą zawartością wody. Dzięki temu łatwiej przylegają one do oka i nie wywołują podrażnień gałki. Są bezpieczne, skuteczne i komfortowe w użyciu. Najważniejszymi przeciwwskazaniami w stosowaniu szkieł kontaktowych są: nadczynność tarczycy, cukrzyca i alergie. Kobiety w okresie menopauzy i stosujące doustną antykoncepcję hormonalną decyzję o noszeniu soczewek powinny skonsultować z lekarzem ginekologiem.

Przez ostanie lata bardzo widoczny jest szybki postęp technologii produkcji oraz najnowocześniejsze materiały, z których wykonywane są soczewki. Najczęściej sięgającymi po soczewki kontaktowe są ludzie młodzi, aktywni, uprawiający jakiś sport, czy osoby które oczekują większego komfortu i wygody. Jeszcze niedawno wady wzroku uniemożliwiały wielu sportowcom kontynuowanie kariery, ale dzięki soczewkom kontaktowym, które stały się „lekiem” na większość dolegliwości oczu zanika ten problem. Najnowsze soczewki silikonowo-hydrożelowe przeważnie stosowane są w dyscyplinach, w których używanie okularów jest uciążliwe, a czasem nawet niemożliwe. Coraz częściej sięgają po nie pływacy, narciarze, piłkarze, tenisiści, przedstawiciele sportów motorowych, alpiniści, nurkowie, czy szermierze, walczący w specjalnych maskach chroniących ich twarz. Dlatego też użytkowaniu soczewek powinna towarzyszyć okresowa kontrola lekarska, gdyż ich nieodpowiednie używanie może prowadzić np. do wrastania naczyń krwionośnych w obwód rogówki.

Określenie soczewki “twarde” odzwierciedla ich strukturę.Wykonane są ze sztywnego materiału, co powoduje,że nie przylegają ściśle do powierzchni oka i mogą się łatwiej przesunąć np. pod powiekę górną. Powoduje to, że są bardziej odczuwalne na oku i dają niższy komfort użytkowania, aczkolwiek zalecane są przy pewnych schorzeniach i pełnią rolę terapeutyczną.

Aby jednak móc się do nich przyzwyczaić i móc dostosować je do oka potrzebne jest więcej czasu niż w przypadku soczewek miękkich. Zwykle proces przyzwyczajania oka do takich soczewek trwa dużo dłużej (nawet do miesiąca) i przebiega stopniowo zwiększając okres noszenia soczewki od kilku minut do kilku godzin dziennie. W związku z tym bardzo trudne jest używanie tego typu soczewek okazjonalnie. Jednym z minusów twardych soczewek jest ich bardzo wysoka cena, gdyż wykonane są indywidualne zamówienie pacjenta. Często pojawia się też problem podrażniania powiek i oka przez twarde krawędzie soczewki. Do zalet jednak możemy zaliczyć, to iż soczewki twarde odznaczają się większą trwałością niż miękkie i mają znacznie mniejszą średnice, bo zajmują do 2/3 powierzchni tęczówki. Soczewki twarde są lekko podbarwiane, aby ułatwić manipulację przy zakładaniu i zdejmowaniu. Soczewki twarde są ponadto bardziej odporne na czynniki zewnętrzne i znacznie trwalsze. Są idealnym rozwiązaniem dla korekcji astygmatyzmu i jak dotąd nie stworzono tak dobrej miękkiej soczewki torycznej, która mogłaby zastąpić soczewkę twardą.

Obok tych najbardziej znanych miękkich soczewek kontaktowych istnieją również twarde soczewki kontaktowe. Soczewki twarde produkowane w latach siedemdziesiątych wykonywane były z PMMA (polimetakrylan metylu) czyli z tzw. pleksiglasu, materiałów nieprzepuszczających tlenu, gdzie dzięki stałej wymianie łez pod soczewką tlen dostarczany był do rogówki. Powodowało, to szybkie zmęczenie oka i pojawienie się wielu komplikacji.

Aktualnie twarde soczewki kontaktowe są gazoprzepuszczalne, a więc przewodzą do rogówki tlen niezbędny w procesach jej prawidłowego funkcjonowania. Materiał, z którego wytworzone są soczewki “twarde” to zwykle substancje amorficzne. Zwarta budowa materiałów krystalicznych właściwie nie przepuszczała gazów, ani innych substancji. Amorficzne polimery obecnie pozwalają na przepływ tlenu. Dzięki temu, że “twarde” soczewki wykonywane są z materiałów hydro-fobowych, nie wpuszczających do swego wnętrza wody, umożliwiony jest swobodny przepływ tlenu. Soczewki twarde stosuje się przede wszystkim w ciężkich schorzeniach okulistycznych, w astygmatyzmie, w stożku rogówki, przy dużych wadach wzroku czy to u osób, które cierpią na zespół suchego oka i z tego względu nie mają możliwości stosowanie miękkich soczewek.

Niestety i te soczewki mają swoje wady. Zbyt duża zawartość wody i właściwości polimerów, powoduje, że miękkie soczewki kontaktowe, łatwo ulegają “zabrudzeniu” przez osady pochodzące z filmu łzowego, które mogą zmienić fizyczne i chemiczne właściwości jej powierzchni powodując zmniejszenie jej gazoprzepuszczalności i doprowadzając tym samym do obniżenia tolerancji oka na jej obecność. Do zalet natomiast można zaliczyć fakt, że soczewki miękkie lepiej i mocniej przylegają do rogówki niż soczewki twarde.

Osoba, która założy soczewkę po raz pierwszy czuje ją na oku tak jakby było to jakieś ciało obce, jednak uczucie to może utrzymywać się od 30 min. do kilku dni po czym mija. Dlatego też zalecane są one osobom aktywnie uprawiającym sporty, w tym także i wodne. Nie wymagają one indywidualnego dopasowania krzywizny i są dużo tańsze niż soczewki twarde. Większość osób noszących miękkie soczewki kontaktowe cieszy się komfortem i wygodą jakie one dają. Przy przestrzeganiu obowiązujących reguł są one łatwe w obsłudze i bezpieczne.

Ze względu na ogromne możliwości zastosowania, dostępne są soczewki o różnych właściwościach, konstruowane z przeróżnych materiałów. Soczewki kontaktowe to dyski optyczne zakładane bezpośrednio na rogówkę oka.. Wykonane są z różnych materiałów, ale dwoma głównymi typami obecnie wytwarzanych soczewek kontaktowych to soczewki sztywne i soczewki miękkie.

Soczewki miękkie dzieli się na jednodniowe, dwutygodniowe, miesięczne, kwartalne, roczne

do ciągłego noszenia (24h). Takie soczewki są wykonane z tworzywa, nazwanego hydrożelem cechującego się wodochłonnością, giętkością i przepuszczalnością tlenu. Są przeznaczone do noszenia w ciągu dnia, dlatego też zdejmujemy je przed pójściem spać. W zależności od rodzaju soczewki mogą zawierać od 36% do 70 % wody, mają różną grubość i geometrię. W stanie suchym materiał ten ma właściwości twardego szkła organicznego, po uwodnieniu natomiast staje się miękki i elastyczny, co sprawia, że soczewki te są dobrze przyswajalne przez oko i są gazoprzepuszczalne, co jest niezbędne dla utrzymania właściwości i prawidłowej funkcji rogówki, która aby mogła zachować swą przezroczystość potrzebuje stałego dostarczania tlenu z powietrza.

Każdy kto ma wrodzoną lub nabytą wadę wzroku doskonale wie, że istnieją różnego rodzaju soczewki kontaktowe. Wielu z nas zastanawiało się zapewne nad zrezygnowaniem z noszenia okularów na rzecz soczewek kontaktowych. A to wszystko dlatego, że podczas użytkowania tradycyjnych okularów nieraz można doświadczyć dyskomfortu w przeróżnych sytuacjach życiowych.

Soczewki kontaktowe są doskonałą alternatywa pozwalającą zastąpić tradycyjne okulary. I to ze względu na większe bezpieczeństwo, komfort, niską cenę, dostępność czy ogromny wybór. Najważniejsze jest to, że obecnie dla każdej wady wzroku są opracowane odpowiednie soczewki korygujące. Jednak przed podjęciem takiej decyzji warto wiedzieć jakie są dostępne na rynku soczewki kontaktowe. Tak więc wyróżniamy miękkie soczewki kontaktowe, twarde soczewki kontaktowe ( oraz twarde gazoprzepuszczalne soczewki kontaktowe ) oraz kolorowe i kosmetyczne soczewki kontaktowe. Ważne jest tu także uwzględnienie średnicy, promienia krzywizny i mocy oraz tworzywa, z którego wykonane są soczewki.

Soczewki kontaktowe są produktem medycznym mającym bezpośredni kontakt z tkankami oka, więc ich używanie musi się odbywać z zachowaniem odpowiednich procedur bezpieczeństwa. Należą do nich użytkowanie soczewek kontaktowych tylko po profesjonalnym ich dobraniu przez specjalistę, stosowanie się do zaleceń specjalisty i producenta dotyczących bezpiecznego użytkowania w tym odpowiednia higiena i przestrzeganie okresów wymiany oraz zakupów soczewek kontaktowych w miejscach sprzedaży potwierdzających ich oryginalność i termin upływu ważności.

Najzdrowsze i zdecydowanie najbezpieczniejsze dla oka są niewątpliwie soczewki jednodniowe, które zmniejszają prawdopodobieństwo wystąpienia infekcji, a dodatkowo nie trzeba poświęcać czasu na ich codzienną pielęgnację.

Specjaliści zalecają systematyczną wymianę soczewek. Uważają ,że soczewki kontaktowe, które łączą w sobie krótki czas noszenia jednej pary soczewek i najlepsze cechy materiału są najzdrowsze dla oczu. Dlatego też im krócej je nosimy, tym zdrowiej i wygodniej się czujemy. Należy zatem codziennie używać nowej, świeżej pary soczewek kontaktowych.

Po soczewkach jednodniowych zdrowe są, ale już w mniejszym stopniu soczewki do wielokrotnego użytku zdejmowane na noc: 2 tygodnie i miesięczne, które musimy czyścić i dezynfekować.

Soczewki mogą być noszone w różny sposób w zależności od tego jak są wykonane. Tak w trybie dziennym soczewki do dziennego noszenia należy codziennie czyścić i dezynfekować oraz zdejmować przed pójściem spać czy drzemką. Soczewki te należy nosić przez 6 - 14 godzin na dobę. Ten typ soczewek jest najpowszechniej stosowany. Inaczej jest natomiast w trybie tzw. “elastycznym” tj. przez kilka dni. Tu najczęściej noszone są do tygodnia bez przerwy.

Soczewki noszone w trybie ciągłym przeznaczone są do użytkowania bez przerwy do 30 dni i nocy. Czas użytkowania soczewek kontaktowych związany jest z ich trwałością, czyli ze stopniem i szybkością starzenia się soczewek. Proces ten ma swój początek w chwili otwarcia sterylnego opakowania (blistra) i bezpośredniego kontaktu soczewki ze łzami lub środkami pielęgnacyjnymi. Dość trudno jest ocenić stopień zużycia soczewek w warunkach ambulatoryjnych, dlatego też wprowadzono tzw. system planowanej wymiany, zapobiegający “zabiałczeniu”.Jeśli na soczewkach zaczynają pojawiać się osady, może to stanowić przyczynę powikłań związanych z przekroczeniem terminu trwałości. Dlatego tez podstawą przydatności do użytku jest trzymanie się terminów planowanej wymiany soczewek i stosowanie odpowiedniego systemu pielęgnacyjnego lub alternatywnie stosowanie soczewek jednodniowych albo soczewek przedłużonego noszenia.

Takie soczewki nie wymagają żadnych zabiegów pielęgnacyjnych, dlatego też w tym przypadku są idealnym rozwiązaniem.

Jednym z błędnych twierdzeń na temat soczewek kontaktowych jest omylne przekonanie, że wszystkie soczewki niczym się od siebie nie różnią, a więc że są takie same. Jednakże soczewki kontaktowe można podzielić na typy i kategorie uwzględniając ich różne cechy. Najważniejsze jednak są dwa kryteria, min.: przeznaczenie, czyli zastosowanie oraz tryb noszenia (użytkowania).

Najnowocześniejsze, stosowane obecnie soczewki kontaktowe tzw. miękkie, korygują wszystkie wady wzroku, są bezpieczne w użytkowaniu i bardzo komfortowe. Każdy rodzaj soczewek ma inne przeznaczenie i inne zastosowanie. Tak więc soczewki korekcyjne, służą przede wszystkim do wyrównywania różnych wad wzroku czy to wrodzonych czy to nabytych. Mogą to być soczewki jednodniowe, tygodniowe, dwutygodniowe, miesięczne, trzymiesięczne oraz roczne, a także nowość z roku 2000 soczewki do ciągłego noszenia, do 30 dni i nocy (Focus Night & Day);

Drugim rodzajem są soczewki lecznicze tzw. terapeutyczne, które stosowane są jako nośniki leków lub opatrunki w różnych schorzeniach lub urazach rogówki, np. jako ochrona przed czynnikami zewnętrznymi. Do tej grupy zaliczamy również soczewki twarde, wykorzystywane najczęściej do korekcji wzroku u pacjentów ze stożkiem rogówki (patrz: Soczewki twarde i półtwarde - SoftPerm).

Trzecią grupą są soczewki kosmetyczne, przeznaczone przede wszystkim do zmiany koloru tęczówki oka, lecz w wielu przypadkach mogą również służyć do przykrycia wad zewnętrznej części oka, zakryć widoczną zaćmę, “odtworzyć” tęczówkę, “zmniejszyć” źrenicę, itp.